أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

184

قانون ( فارسى )

مشك چوپان ، مشك زمين ( سعد ) نى نهاوندى ، برگ غار ، ماليدنيهاى آبكى از بيوه‌زا ( شوكه يهوديه ) ، بزر بادآورد ( شوكة البيضاء ) ، بزر خرنوب مصرى ، افشرهء لوفاى باريك - تنها يا تركيبى باشد - از علاجهاى تشنج رطوبى است . و بدان ! كه نشستن بيمار در آبزن روغنى يا غير روغنى به مدت دراز به زيان بيمار است . زيرا نيرو سست مىشود و نوبتهاى تشنج را به جاى درازمدتى زيادتر مىنمايد . روزى تنها دوبار بيمار را در آبزن بنشان نه بيشتر . بيمارى تشنج عام و همگانى كه « طاطاليس » نام دارد و همچنين كشيدگى ( تمدد ) از مادهء بيمارى تشنج را با انداختن ناگهانى بيمار در آب سرد معالجه مىكنند كه نافع است . به قول بقراط : رويهء جسم از آب سرد غلظت پيدا مىكند ، گرماى غريزى در اندرون محصور مىشود و نيرو مىگيرد و مادهء بيمارى را تحليل مىبرد ؛ اما نه هر جسمى شايان اين عمل است و سالم مىماند . بلكه اين عمل براى جسم نيرومند و محكم جوانانى است كه دمل و قرحه بر پوست ندارند ، و بايد در تابستان باشد . گروهى از بيماران از اين به آب انداختن ناگهانى شفا يافته‌اند . و بايد بادكشها را بر جائى بگذارى كه دنبالهء وتر به آنجا مىرسد . اگر حالت خفيف بود نشتر مزن و اگر ديدى كه احتياج هست بزن ! زيرا در اين حالت اگر نشتر نزدى شايد ماده چنان‌كه بايد خوب نشود . بادكشها را بر گردن ، فقرات پشت از هر دو طرف ، اندامان ماهيچه‌آلود سينه بگذار ! بادكش گذاردن بر قسمت جلوى آبدان ( مثانه ) و جاى كليه ( گرده ) در وقتى است كه از بيرون زدن خون مىترسيم و نبايد بادكشهاى زياد و يكباره باهم بگذارى و بايد جاى بادكش را مراعات كنى ، نكند سرد گردد و سردى به جسم برساند . نيز يكى از معالجات است كه جاى تشنج را به آرامى هموار كنى . از علاجاتى كه طبيعت براى تشنج در بر دارد ، تب شديد است . و ازاين‌رو بقراط فرموده : كه تب بعد از تشنج بهتر از تشنج بعد از تب است . تب ربع ( تب كه چهار روز در ميان باشد ) نيز نافع است كه مادهء لرزش دهندهء تب ، ماده را تكان مىدهد و زياد عرق‌آور است . كسانى كه مبتلا به تب ربع باشند كمتر به تشنج مبتلا مىشوند . تب ربع بيمه از تشنج است . از داروهاى بسيار عجيب در تشنج ، گذاشتن دنبه بر عضو متشنج است ، دنبه مىماند تا مىگندد و باز دنبهء تازه مىگذارند . تشنج كه همه بدن را فراگيرد نياز به پاكسازى مغز بيمار دارد . پاكسازى مغز به وسيلهء عطسه‌آورها بسيار مفيد است . آزموده‌اند كه گردن‌پيچى از پشم زياد و سست به گردن بيمار پيچند و به‌طور دائمى روغن گرم بر آن پاشند . حمام خشك ( حمام بخار ) بسيار نافع است . كه در حمام دمر بر سنگ گرم شده كه شراب بر آن پاشيده‌اند بخوابد ، يا بيمار خود را در پوشش بپيچاند و عرق كند . از مرهمهاى مفيد در اين‌باره مرهمى است از استرك آبكى ، فربيون ( شيرسگ ) ، گندبيدستر ، شمع زرد ، روغن سوسن و مرهمهايى را به كار برند كه در اقرابادين ذكر شده ، انواع پيه و غيره .